Làn sóng startup phát triển AI cho quân sự

 Chiến sự Ukraine thúc đẩy quân đội nhiều nước cải thiện năng lực quân sự, trong đó có đầu tư phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo hiện đại.

Alexander Karp, CEO công ty phân tích dữ liệu Palantir, hồi tháng 3 đăng thư ngỏ kêu gọi các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) hiện đại hóa năng lực quốc phòng với sự giúp đỡ của Thung lũng Silicon, trong bối cảnh Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Lời kêu gọi đang được đáp lại. NATO cuối tháng 6 tuyên bố lập quỹ một tỷ USD để đầu tư cho các startup trong "những công nghệ ưu tiên" như AI, xử lý dữ liệu lớn và tự động hóa. Chính phủ Anh cũng công bố chiến lược AI mới cho quốc phòng, trong khi Đức dự kiến dành gần nửa tỷ USD cho AI trong gói ngân sách quân sự bổ sung 100 tỷ USD.

Mối quan hệ giữa ngành công nghệ và quốc phòng không phải lúc nào cũng nồng ấm như vậy. Hồi năm 2018, Google chịu nhiều sức ép từ nhân viên và phải rút khỏi Dự án Maven - phát triển hệ thống nhận diện hình ảnh để cải thiện năng lực tiến công cho máy bay không người lái (UAV) của Lầu Năm Góc.

Động thái này cũng dẫn tới những cuộc tranh cãi nảy lửa về quyền con người và tính đạo đức trong phát triển AI cho những khí tài tự hành. Dự án cũng khiến nhiều nhà nghiên cứu hàng đầu cam kết không phát triển AI cho vũ khí sát thương.

Bốn năm sau, Thung lũng Silicon trở nên thân cận với quân đội phương Tây hơn bao giờ hết. "Không chỉ có những tập đoàn lớn, mà những startup mới xuất hiện cũng đang tìm cách chen chân vào thị trường này", Yll Bajraktari, cựu Giám đốc Ủy ban An ninh Quốc gia Mỹ về AI (NSCAI), cho hay.

Vì sao AI được đề cao?

Các startup phát triển AI quân sự từng đưa ra nhiều tuyên bố về công nghệ của mình. Họ khẳng định AI đáp ứng những việc từ đơn giản tới phức tạp, như rà soát hồ sơ đến xử lý thông tin từ vệ tinh, nhận diện hình mẫu xuất hiện trong dữ liệu để giúp binh sĩ đưa ra quyết định nhanh hơn trên chiến trường. Phần mềm nhận diện hình ảnh có thể giúp xác định mục tiêu, trong khi UAV trinh sát và tiến công được điều khiển bởi AI.

Những công nghệ này vẫn trong giai đoạn sơ khai và đôi khi không mang lại kết quả nào. Có hàng loạt ví dụ cho thấy nhiều công ty phóng đại về công nghệ, xa rời với năng lực thực tế. Các cuộc xung đột cũng tạo ra nhiều thách thức trong phát triển AI, vì không có nhiều dữ liệu đào tạo.

"Nhiều hệ thống tự động sẽ gặp trục trặc theo những cách rất phức tạp và không thể dự đoán trước", Arthur Michel, chuyên gia về công nghệ UAV và trinh sát ở Viện Nghiên cứu Giải giáp vũ trang của Liên Hợp Quốc, nhận xét.

Dù vậy, quân đội nhiều nước vẫn thúc đẩy nghiên cứu và thử nghiệm AI trong môi trường thực tế. Điều này khiến giới chuyên gia lo ngại, cảnh báo nguy cơ nguồn tiền khổng lồ chỉ làm giàu cho các công ty AI thay vì cải thiện khả năng tác chiến của quân đội.